SpaceX’in Nasdaq-100’e Girişi Endeks Fonlarını Nasıl Etkiler?

SpaceX Nasdaq-100 üyeliği, endeks fonlarına yatırım yapanlar açısından yeni bir tartışma başlattı. Piyasa değeri 1,5 trilyon doların üzerindeki şirket, 7 Temmuz’da Nasdaq-100’e dahil oldu. Bu gelişmeyle birlikte endeksi takip eden fonların SpaceX hissesi alması gerekti. Ancak endeks fonlarının yapısını uzun yıllardır inceleyen Burton Malkiel’e göre SpaceX’in endekse girmesi, tek başına bu fonlardan uzak durmak için gerekçe oluşturmuyor.

SpaceX’in halka arzını büyük bir risk olarak değerlendiren ve şirket değerlemesini çok yüksek bulan makale yazarı, 1,77 trilyon dolarlık bir halka arzın sıradan yatırımcıların emeklilik birikimlerini etkileyip etkilemeyeceği sorusunu gündeme getiriyor. Malkiel ise bireysel hisse seçimi yapacak olsaydı SpaceX alımını iki kez düşüneceğini, şirketin fazlasıyla abartıldığını söylüyor. Buna karşın, risk değerlendirmesinde tek bir şirketten çok endeks fonlarının işleyişine bakılması gerektiği görüşünde.

SpaceX Nasdaq-100 üyeliği neden dikkat çekti?

SpaceX halka arzından kısa süre önce Nasdaq, Nasdaq-100 kurallarını değiştirdi. Yeni düzenlemeye göre yeterince büyük, yeni halka açık bir şirket, işlem görmeye başlamasının 15’inci gününde endekse katılabiliyor. Reuters’ın haberine göre bu değişiklik SpaceX’in talebi üzerine yapıldı.

Şirket 7 Temmuz’da Nasdaq-100’e girdiğinde, endeks fonlarının alım yapması zorunlu hale geldi. Hisse, 6 Temmuz kapanışında düşüş göstermişti. Piyasadaki katılımcıların endeks fonlarının alım yapacağını önceden bilmesi; bankalar, hedge fonlar ve endeks dengeleme fonları için bu sürece yönelik işlemler yapma imkânı yarattı. Harvard Business School araştırması da endeks fonu alımlarının SpaceX’in halka arz sonrasındaki ilk fiyat sıçramasında payı olabileceğine işaret ediyor.

SpaceX, endekslere girmesi beklenen büyük halka arzlar için de ilk örneklerden biri olarak görülüyor. Anthropic ile OpenAI’ın halka arzlarının bu yılın ilerleyen dönemlerinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Endeks fonları SpaceX hissesi için dengeleyici olabilir mi?

Endeks fonlarının zorunlu alımları, yeni halka arz edilen hisselerde fiyat istikrarına belirli ölçüde katkı sunabilir. Halka arzların fiyatı sert biçimde dalgalanabiliyor. Facebook hisseleri, 2012’deki halka arzını izleyen pazartesi günü yüzde 25 düşmüş; işlemler devre kesicilerle durdurulmuştu.

SpaceX çalışanlarının hisseleri için geçerli olan satış kısıtlamaları da fiyat üzerinde etkili olabilecek başlıklardan biri. Çalışanlar, halka arzın hemen ardından hisselerini nakde çeviremiyor; ancak belirli sürelerin dolmasıyla satış yapabiliyor. The Wall Street Journal’a göre endeks fonları, bu hisselerin satışından doğacak arzın bir bölümünü emerek fiyatın aşırı düşmesini sınırlayabilir.

Şirketin piyasa değeri 1,5 trilyon doların üzerinde olsa da halka arzda hisselerin yüzde 5’inden azı satıldı. Nasdaq’ın endeks hesaplama yöntemi nedeniyle SpaceX, endeks içinde daha küçük bir şirketmiş gibi ağırlıklandırılacak. Bununla birlikte, gelecek ay satış kısıtlaması kapsamındaki daha fazla hissenin serbest kalması bekleniyor. Bloomberg’den Matt Levine’in dikkat çektiği üzere, 180 günlük satış kısıtlamasına tabi yatırımcılar, SpaceX ikinci çeyrek finansal sonuçlarını açıkladıktan sonra halka arzda satılandan daha fazla hisse satabilecek. Bu sonuçların ağustos ortasında yayımlanması bekleniyor.

Serbest kalacak hisseler, SpaceX’in endeks fonlarındaki ağırlığını artırabilir. Ancak hisse satışları genellikle fiyatı aşağı çektiği için tersi de yaşanabilir. Kısa pozisyon alan yatırımcıların da satış kısıtlamalarının sona ermesini beklemesi, şirketle ilgili büyük bir gelişme olmasa bile kısa vadeli fiyat hareketlerini açıklayabilecek piyasa unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.

Yönetim yapısı ve endeks fonlarındaki güç tartışması

SpaceX’in endekse dahil edilmesine yönelik eleştirilerden biri, Elon Musk’ın şirketteki etkisiyle ilgili. CalPERS’in CEO’su ile New York eyaleti ve New York kenti mali denetçileri, SpaceX’e şirketin “alışılmadık ve uç” yönetim yapısı hakkında mektup gönderdi. Eleştirinin odağında, şirketin yönü konusunda karar yetkisinin yalnızca Musk’ta toplanması yer alıyor.

Musk, SpaceX’te oy haklarının çoğunluğunu elinde bulunduruyor. Bu nedenle diğer hissedarların hissedar önerileriyle şirket kararlarını etkileme imkânı sınırlı kalıyor. Şirket ayrıca hissedarların dava açma haklarını da sınırladı. Normal koşullarda yatırımcılar yönetim tercihlerini beğenmedikleri şirketlerin hisselerini satarak uzaklaşabilir; ancak bir şirket endeks fonunda yer aldığında bu seçenek pasif yatırımcılar için daha zor hale geliyor.

Endeks fonlarına yönelik daha geniş eleştiriler de bulunuyor. Bu fonların yeniden dengeleme sırasında yüksekten alıp düşükten satabildiği, büyük şirketleri daha da büyüterek piyasayı bozabildiği öne sürülüyor. Buna karşılık Malkiel, piyasanın yoğunlaşmasının endeks yatırımlarına karşı bir argüman olmadığını düşünüyor. Malkiel’e göre piyasa tarih boyunca yoğunlaşmış durumdaydı.

SpaceX Nasdaq-100’e katılmadan önce de endeksin en büyük şirketleri yapay zekâ ağırlığı taşıyordu. Nvidia, Apple, Microsoft, Amazon, Google’ın ana şirketi Alphabet, Broadcom ve Meta bu şirketler arasında bulunuyor. Malkiel, piyasadaki 10 şirketin toplam değerin yüzde 30’undan fazlasını oluşturmasına yönelik eleştirileri kabul etmekle birlikte, uzun vadede genel piyasa getirisini az sayıdaki hissenin sürüklediğini ve uzmanların bu hisseleri endeksin kendisinden daha başarılı biçimde seçemediğini ifade ediyor.